1.MSA ÇALIŞMASINDA KULLANILAN TERİM ve KISALTMALAR

Ölçüm Sistemi : Ölçülen karakteristiğe numara tayin eden operasyonlar,yöntemler,ölçüm cihazları , yazılım , ölçüm yapan personel ve ölçümleri elde etmek için kullanılan proseslerin tümüdür.

Eğilim : Ölçümlerin gözlemlenen ortalaması ile referans değeri arasında ki farkdır.Ayrıca doğruluk tabirini de kullanabiliriz.

Çözünürlük : Ölçüm sisteminin ölçülen karekteristikde ki küçük farklılıkları bile belirleyebilme ve gösterebilme kapasitesi.

Yinelenebilirlik (Tekrarlanabilirlik) : Tamamen aynı koşullarda aynı parçanın aynı karakteristiğinin aynı ölçüm aracında aynı operatör tarafından yapılan tekrarlı ölçümlerinden elde edilen verilerin gösterdiği yayılımdır.Değişkenlik değeri azsa “Yinelenebilirlik” iyidir.

Türetilebilirlik (Yeniden Üretilebilirlik) : Tamamen aynı koşullarda aynı parçayı aynı ölçüm aracını kullanarak ölçen farklı operatörlerin ölçüm değerlerin ortalaması arasında ki farkdır.Fark küçükse “Türetilebilirlik” iyidir.

Kararlılık : Uzun bir süre içinde aynı ana parçaların bir karakteristiğinin bir ölçüm sistemi (test/cihaz) aracılığıyla elde edilen ölçümlerindeki toplam değişkenliktir.Fark küçükse “Kararlılık” iyidir.

Üst Kontrol Sınırı (Üks) :  Operatörlerin ortalama aralığının (Rort) Deneme Sayısı Katsayısı(D₄) ile çarpımıyla bulunan değerdir. (Üks)= (Rort)x(D₄)

Toplam Tolerans : MSA çalışması uygulanan prosesin ölçüm karekteristiğinin toplam tolerans değeridir.Örneğin MSA çalışması yapılan “20±0.2” ölçüsünün Toplam Tolerans Değeri “0,4”dür.

Çözünürlük : Ölçüm sisteminin, ölçülen karakteristikteki küçük farklılıkları bile belirleme ve gösterme kapasitesidir.

Doğrusallık : Ölçüm cihazının beklenen operasyon aralığı boyunca, ölçüm cihazının eğilim değerlerindeki farklardır.

Toplam Değişkenlik : Yinelenebilirlik ve türetilebilirliğin karelerinin toplamının karekökünün alınmasıyla bulunan değerdir.MSA çalışmasının sonucunu belirleyen değerdir.

Operatör Sayısı : MSA çalışması sırasında ölçüm yapan ve ölçüm değerleri MSA Veri Toplama Formuna (P.TM.720.01 /F16A ) yansıtılan kişi adedidir.Minimum 2 kişi olması MSA çalışmasından etkin sonuç almamızı sağlar.

Deneme Sayısı : Bir ölçüm operatörünün MSA çalışması sırasında 1 parçayı rastgele olarak ölçme adedidir.Minumum bir ölçüm operatörü 2 kez ölçüm yapmalıdır.

Parça Adedi : MSA çalışması sırasında ölçülen parça adedi.ASV de 10 parça olarak kabul edilmiş ve formülasyon 10 parça adedine göre düzenlenmiştir.

D₄ (Deneme Sayısı Katsayısı) : Deneme Sayısına göre değişen bir katsayıdır.

       2 deneme için 3,268 (Asokan Metodu)

       3 deneme için 2,570 (Asokan Metodu) kabul edilir.

d₂(Operatör Sayısı Katsayısı): Operatör Sayısına göre değişen bir katsayıdır.

      2 operatör için 1,128 (Asokan Metodu)

      3 operatör için 1,693 (Asokan Metodu) kabul edilir.

2.ÖLÇÜM SİSTEMLERİ ANALİZİ (MSA) ve UYGULAMA ŞEKLİ

Kaliteli üretimin başarılabilmesi için üretim girdisinin, sürecinin ve çıktısının sürekli olarak kontrol altında tutulması gerekmektedir. Bu kontroller, gerekli parçaların ölçülmesi ile yapılır. Ölçümler sonucunda, elde edilen veriler ile istenilen spesifikasyonların sağlanma derecesi tespit edilerek üretim süreci her aşamada kontrol altında tutulabilir. Yapılan ölçümler sonucunda spesifikasyon dışı bir durum tespit edildiğinde, bunun sebebi belirlenmeli ve sorun giderilmelidir. Ürünün belirlenen kalite düzeyinde oluşması isteniyor ise, kalite kontrol çalışmaları dikkatli biçimde yürütülmelidir. Kontrol çalışmaları sırasında yapılabilecek bir yanlışlık (hatasız ürünün hatalı olarak veya hatalı ürünün hatasız olarak nitelenmesi), direkt olarak ürünün kalitesi ile ilgili kararı etkileyecektir. Bu açıklamadan da anlaşılacağı gibi, ölçümleme sonucunda güvenilir veriler elde edebilmek için ölçüm sisteminin de güvenilir olması gerekmektedir.

Ölçüm sistemi operatörler ve ölçüm araçlarından oluşmaktadır. Ölçüm sistemini oluşturan operatörlerin, ölçüm yapabilme yetenekleri tespit edilmeli ve eksiklik,yetersizlik görüldüğünde gerekli eğitimler verilmelidir.Aynı şekilde, ölçüm araçları da ölçümleri doğru yapabilecek şekilde ayarlanmalı,belirlenen periyotlara uygun olarak kalibrasyonları veya doğrulamaları yapılmalıdır. Gerek operatörler gerekse ölçüm araçları zaman içersinde bazı nedenlerden ölçülen verilerde değişkenliğe neden olabilmektedirler. Bu nedenden, operatörler ve ölçüm araçlarından oluşan “ölçüm sistemi” belirli zamanlarda istatistiksel olarak analiz edilerek, güvenilirliği sağlanmalıdır. Eğer ölçüm sistemi gerektiği şekilde incelenmez ve gerekli düzenlemeler yapılmaz ise ölçümlemelerden elde edilen veriler kullanılarak yapılacak analizler de güvenilir sonuçlar vermeyecektir.Ayrıca yapılan ölçümler sonucu ürünlerin “Uygun” veya “Uygunsuzlukları” güvenilir olmayıp ve gerçeği de yansıtmayabilir.

Kalite kontrol çalışmalarında, ölçüm sonuçlarının hatalı olmadığını varsaymak veya bu konuya yeterli önemi vermemek yanlış bir yaklaşımdır.Ölçüm sisteminin hatalı olmadığını kabul edip, kontrol çalışmalarına başlamak ise, daha en baştan kalite kontrol sisteminin güvenilirliğini olumsuz etkiler.

Ölçüm aracında oluşabilecek basit bir mekanik sorun, araçların ayarlarının iyi yapılmaması, operatörler ile ilgili sorunlar, çevre şartları gibi faktörler ölçüm sisteminin hatalı sonuçlar vermesine neden olur. Bu nedenle, hata kaynakları tespit edilerek sorun giderilmeye çalışılmalıdır.

Ölçüm verileri daha önce olmadığı kadar sık ve değişik şekillerde kullanılmaktadır. Örneğin, bir üretim prosesinde ayarlama yapılıp yapılmayacağının kararı genellikle ölçüm verilerine dayandırılacaktır. Ölçüm verileri veya bunlardan hesaplanan bazı istatistikler, prosesin istatistiki kontrol limitleri ile karşılaştırılır, ve eğer karşılaştırma prosesin istatistiksel olarak kontrol dışına çıktığını gösterirse, bir takım ayarlamalar yapılır. Eğer kontrol içindeyse, prosesin ayarlama yapılmadan yürümesine izin verilir.Bu nedenle bir ölçüm sisteminin güvenilirliği çok daha önemli bir hale gelmektedir.

Bir ölçüm sisteminin güvenilirliğini belirlemede aşağıdaki etkenler göz önüne alınmalıdır:

1 - Ölçüm aracının yinelenebilirliğinin belirlenmesi,

2 -  Ölçüm aracının türetilebilirliğinin belirlenmesi,

3 - Ölçümlemeler arasındaki zaman farklılığının ölçüm sonuçlarına

etkisinin belirlenmesi,

4 -  Farklı ölçüm araçları ile yapılan ölçümleme sonuçlarının

karşılaştırılması,

5 - Ölçümleme planının oluşturulması,

6 - Ölçümlemelere etki edebilecek çevre faktörlerinin belirlenmesi.

Ölçüm sistemi yeterlilik analizi çalışması, mevcut ölçüm sistemini değerlendiren bir yöntemdir. Bu çalışma, ölçüm sisteminin güvenilir sonuçlar verebilme yeteneğini belirler. Ölçüm sistemi yeterlilik çalışması genel olarak aşağıdaki konuları tespit etmek için yapılabilir :

1 - Yeni ölçüm aracı veya ölçüm yöntemlerini değerlendirmek,

2 - Aynı tipteki ölçüm araçlarını karşılaştırmak,

3 - Ölçüm araçlarını ayarlama sonrasında incelemek,

4 - Tedarikçilerin ölçüm sistemlerini karşılaştırılmak,

5 - Ölçüm operatörlerinin yeteneklerini belirlemek.

Ölçüm sistemi analizi çalışmasında yapılacak planlamanın aşamaları genel olarak şu sırada olabilir :

1 - Çalışmanın amacının, veri tipinin ve ölçüm yönteminin belirlenmesi,

2 - Verileri toplama yönteminin belirlenmesi,

3 - Verilerin toplanması ve kayıt edilmesi için uygun bir formun hazırlanması,

4 - Verilerin hesaplama yönteminin belirlenmesi,

5 - Sonuçların değerlendirilmesi,

6 - Gerekli ise düzeltici faaliyetin oluşturulması,

7 - Analiz sonuçlarının raporlanması,

8 - Çalışmanın belirli bir süre sonra tekrarlanması.

Bu planlamaya uygun olarak klasik ölçüm sistemi yeterlilik analizi çalışmasında pratikde aşağıdaki adımlar izlenir

1 - Analizin yapılacağı ölçüm araçlarının gerekli ayarları yapılır,

2 - Üretim sürecinden 10 adet parça seçilir ve 1 den 10 a kadar numaralanır.

3 - Çalışmaya katılan operatörlere ölçmeyi nasıl yapacakları konusunda gerekli eğitim verilir (çalışmada en az iki operatör kullanılmalıdır),

4 - 1.operatöre on parça sırası ile ölçümletilir ve sonuçlar veri formuna kayıt edilir.

5 - Aynı parçalar, aynı koşullarda 2. operatörlere ölçtürülür

ve veri formuna kayıt edilir

6 - Aynı on parçanın sıraları değiştirilir ve 1. ve 2.operatörlere

aynı koşullarda tekrar ölçtürülür ve ölçüm sonuçları ilk yapılan

sıralamaya göre kayıt edilir,

7 - Ölçülen değerler bilgisayara aktarılarak tüm değerler elde edilir.

8 - Bulunan bu değerlerden yorumlanacak 2 adet değer vardır.

      A-Üst Kontrol Sınırı : Üst Kontrol Sınırı tüm aralıklardan büyük olmalıdır.Ancak bu şart    

          gerçekleşirse MSA çalışmasına devam edilir.Aksi durumda sınırı aşan değerin sebebi araştırılır ve

         ortadan kaldırılarak yeniden ölçüm yapılır.

      B-% Toplam Değişkenlik (%TD) : % Toplam Değişkenlik MSA çalışmasının sonucunu belirleyen en

           önemli değerdir.Değerin yorumu şu şekildedir:

           %TD £ %10 : Kabul (Uygun)

           %20 ³ %TD > %10 : Şartlı Kabul (Müşteri Onayı ile Kabul Edilir)

           %30 ³ %TD > %20 : Şartlı Kabul (Müşteri Onay Verse Bile Risk Taşıyan Ölçüm Sistemi)

          %TD > %30 : Red  (Yeni MSA planı yapılmalı)